By Jim Lloyd Dongiapon
Upat ka mga gobernador sa mga probinsyang kabahin Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao (BARMM) ang nagpadala ug sulat nga dunay “urgent appeal” ngadto kang Presidente Ferdinand “Bongbong” Marcos, Jr., nga papaspasan ang decommissioning sa Moro Islamic Liberation Front (MILF).
Ang maong sulat, pinetsahan og Pebrero 20, 2023, ug gihatod sa Palasyo niadtong Huwebes, Pebrero 23, gipirmahan nila Maguindanao del Sur Governor Bai Mariam Sangki-Mangudadatu, Sulu Governor Abdusakur Tan, Tawi-Tawi Governor Yshmael Sali, ug Basilan Governor Hadjiman- Salliman Hataman.
Gihisgutan nila ang kasamtangang “klima sa pagkamalapason sa balaod” sa ilang lugar, nga naghulagway nga ang pagpamatay mahitabo matag adlaw sa mga probinsya sa Maguindanao del Norte ug Maguindanao del Sur, ingon man sa Cotabato City ug sa 63 ka mga barangay sa North Cotabato nga kabahin sa Special Geographic Area o SGA sa rehiyon.
Lakip na niini ang bag-ohay lamang nga pag-ambush kang Lanao del Sur Governor Mamintal “Bombit” Alonto Adiong, Jr., sa lungsod sa Maguing sa nahisgutang probinsiya.
“In these areas, LGUs (local government units), PNP (Philippine National Police) and the AFP (Armed Forces of the Philippines) are severely restrained from enforcing law and order by the ‘peace process mechanisms’ that bar entry of law enforcement agencies in the so-called ‘MILF territories’ (Niining mga dapita, ang LGUs (local government units), PNP (Philippine National Police) ug ang AFP (Armed Forces of the Philippines) labihang gipugngan sa pagpatuman sa balaod ug kahusay tungod sa ‘peace process mechanisms’ nga nagdili sa pagsulod sa mga law enforcement agencies sa giingong ‘teritoryo sa MILF’),” matud sa apela.
Gipahimug-at sab nila ang ang insidente nga nahitabo niadtong Pebrero 7, kanus-a gidetener sa kinatibuk-an sa kagabinhon sa MILF ang 39 ka mga sakop sa Special Forces sa Maguing “ubos sa pasangil nga ang ilang mga kalihukan ug mga operasyon wala gikoordinar ngadto sa MILF.”
Gawas pa sa pagpadali sa decommissioning sa tanang MILF combatants, mihangyo sab ang upat ka gobernador sa BARMM nga i-oktaba ang umaabot nga Barangay and Sangguniang Kabataan elections sa October 30, 2023, hangtod nga makompleto ang decommissioning.
Gimandar sa Comprehensive Agreement on the Bangsamoro (CAB), ilabi na sa Annex on Normalization, ang pag-decommission sa tanangl MILF combatants.
Gibahin ang maong proseso sa upat ka hugna ug pagakompletuhon kini sa matag gitakdang porsyento: ceremonial sa Phase 1, 30% sa Phase 2, 35% sa Phase 3, ug ang nahibilin sa Phase 4.
“We are seriously concerned that law enforcement in the BARMM will continue to be handicapped leading to the barangay elections on October 30, 2023, unless effective decommissioning of MILF combatants and firearms is completed (Tininuod kami nga nabalaka nga ang pagpatuman sa balaod sa BARMM magpadayon nga mabalda hangtod na sa barangay elections karong Oktubre 30, 2023, gawas na lamang kung makompleto na ang epektibo nga pag-decommission sa mga MILF combatants ug mga armas),” segun sa mga gobernador.
“The CAB provides for the completion of the decommissioning process by the May 2022 elections. Yet, to date, 15,300 MILF combatants are still to be decommissioned. Of the total 40,000 MILF combatants for decommissioning, only 4,625 firearms are decommissioned. The decommissioning process, which began in 2015, has failed to dismantle even a single MILF base command and camp (Ang CAB mimando alang sa hingpit nga pagkompleto sa decommissioning process pag-abot sa May 2022 elections. Apan, hangtod karon, ipang-decommission pa ang 15,300 ka mga MILF combatant. Sa kinatibuk-ang 40,000 ka MILF combatants nga ipang-decommission na, anaa lamang sa 4,625 ka mga armas ang na-decommission. Ang decommission process, nga nagsugod pa niadtong 2015, ang napakyas sa pagpuhag sa bisan usa man ka MILF base command ug kampo),” dugang nila.
Sa pagsulat niining balita, wala pa mipagula og opisyal nga pamahayag ang Palasyo sa Malacañang kalabot sa apela nga gibuhat sa mga nasangpit nga provincial governor.